Selawat tarjiah ialah satu bentuk selawat ke atas Nabi Muhammad SAW yang mengandungi lafaz permohonan agar kedudukan baginda diangkat ke tempat yang terpuji (al-wasilah). Ia dikenali dalam kalangan masyarakat Malaysia sebagai bacaan selepas azan atau ketika majlis ilmu. Artikel ini membincangkan maksudnya, cara membaca, keadaan pengamalan harian, dan salah faham yang perlu diperbetulkan supaya amalan kekal berpandukan sumber yang sahih.
Apakah Maksud Selawat Tarjiah?
Perkataan "tarjiah" membawa maksud mengangkat atau meninggikan. Dalam konteks selawat, ia merujuk kepada lafaz yang memohon agar Nabi Muhammad SAW diberi al-wasilah, iaitu kedudukan yang tinggi dan terpuji yang dijanjikan oleh Allah. Bacaan ini bukan sekadar pujian, tetapi mengandungi doa yang jelas dan terkandung dalam hadis yang sahih.
Lafaz yang biasa dibaca ialah: "Allahumma salli 'ala Muhammad wa 'ala ali Muhammad, kama sallaita 'ala Ibrahim wa 'ala ali Ibrahim, innaka Hamidun Majid. Allahumma barik 'ala Muhammad wa 'ala ali Muhammad, kama barakta 'ala Ibrahim wa 'ala ali Ibrahim, innaka Hamidun Majid." Bacaan ini terdapat dalam hadis yang direkodkan oleh Imam al-Bukhari dan Muslim, dan ia diajarkan oleh Nabi SAW apabila para sahabat bertanya bagaimana cara berselawat ke atas baginda.
Dalam amalan seharian di Malaysia, selawat ini sering dibaca selepas menjawab azan, selepas solat fardu, dan dalam majlis-majlis keagamaan. Ia juga menjadi amalan biasa selepas membaca doa selepas azan. Oleh kerana lafaznya mengandungi permohonan al-wasilah, sesetengah orang menyebutnya sebagai selawat tarjiah bagi membezakan dengan selawat lain yang lebih pendek.
Dua Bentuk Lafaz dan Perbezaannya
- Lafaz ringkas: "Allahumma salli 'ala Muhammad wa 'ala ali Muhammad."
- Lafaz penuh: mengandungi perbandingan dengan keluarga Ibrahim serta permohonan keberkatan.
- Lafaz yang menambah "wa baarik" selepas "salli" untuk memohon keberkatan tambahan.
- Lafaz yang menambah "fil-kawni" atau penggunaan lafaz tertentu yang tidak terdapat dalam hadis utama, yang lebih baik dielakkan atau dirujuk kepada guru bertauliah.
Perbezaan ini penting kerana sesetengah orang mencampur-adukkan lafaz daripada pelbagai riwayat sehingga ayat menjadi tidak menentu. Cara paling selamat ialah mengikuti lafaz yang jelas tercatat dalam hadis sahih, dan jika ingin menambah doa lain, letakkan selepas selawat tersebut secara berasingan.
Senario Harian di Malaysia
Senario pertama: seorang pekerja di Kuala Lumpur mendengar azan Maghrib di pejabatnya. Selepas menjawab azan dan membaca doa selepas azan, dia membaca selawat tarjiah ringkas sebelum menunaikan solat. Amalan ini membantunya menyusun hati sebelum berdepan solat dan mengingatkan dirinya tentang kedudukan Nabi SAW.
Senario kedua: seorang ibu di Ipoh mengajar anaknya membaca selawat selepas azan. Ketika anaknya bertanya mengapa perlu membaca selawat, ibu itu menerangkan bahawa ia adalah doa memohon kedudukan mulia untuk Nabi SAW, bukan sekadar bacaan rutin. Penjelasan mudah seperti ini membantu anak memahami makna, bukan sekadar menghafal bunyi.
Senario ketiga: seorang pelajar universiti di Shah Alam menghadiri majlis ilmu. Selepas kuliah, penceramah membuka sesi soal jawab tentang lafaz selawat. Pelajar itu mencatat lafaz yang betul dan menyemak semula dengan sumber yang sahih sebelum mengamalkannya. Sikap semak-menyejak ini penting supaya amalan tidak bercampur dengan lafaz yang tidak disahkan.
Salah Faham
Salah faham yang lazim ialah anggapan bahawa selawat tarjiah wajib dibaca dengan bilangan tertentu, pada waktu tertentu, atau hanya selepas azan sahaja. Sebenarnya, berselawat ke atas Nabi SAW adalah amalan yang disyariatkan secara umum, dan lafaz tertentu seperti selawat tarjiah boleh dibaca pada bila-bila masa yang sesuai. Tidak ada kewajipan untuk menetapkan jumlah tertentu melainkan jika terdapat dalil yang sahih. Yang lebih penting ialah kefahaman terhadap maksud dan pelaksanaan yang berpandukan hadis.
Salah faham kedua ialah menganggap selawat tarjiah sebagai syarat sah solat atau syarat penerimaan doa. Ia adalah amalan sunat yang baik, tetapi tidak menggantikan rukun solat atau syarat doa. Kefahaman yang seimbang lebih utama daripada meletakkan beban yang tidak disyariatkan.
Senarai Semak Praktikal untuk Pembaca
- Pelajari lafaz yang sahih daripada sumber hadis yang boleh dipercayai, bukan sekadar ikut-ikutan.
- Baca dengan tenang dan jelas, terutama selepas azan dan sebelum berdoa.
- Fahami maksud setiap potongan lafaz supaya bacaan tidak menjadi sekadar hafalan.
- Elakkan menambah lafaz yang tidak terdapat dalam hadis tanpa rujukan guru bertauliah.
- Tetapkan waktu yang mudah diingati, seperti selepas solat fardu, tanpa memaksa diri dengan bilangan tertentu.
- Semak semula dengan sumber sahih jika terdapat keraguan tentang lafaz atau cara bacaan.
Soalan Lazim
Bilakah selawat tarjiah boleh dibaca? Ia boleh dibaca pada bila-bila masa, tetapi amalan yang biasa dalam masyarakat Malaysia ialah selepas azan, selepas solat, dan dalam majlis ilmu. Membacanya selepas azan adalah sebahagian daripada amalan yang baik dan tidak bertentangan dengan ajaran.
Adakah perlu membaca dengan suara kuat? Tidak. Bacaan boleh dilakukan dengan suara perlahan, terutama di tempat awam atau ketika bersendirian. Yang penting ialah bacaan yang betul dan penghayatan terhadap maksudnya.
Bagaimana jika saya tersalah lafaz? Perbetulkan dan teruskan bacaan. Kesilapan kecil tidak membatalkan amalan selawat, tetapi eloklah belajar daripada sumber yang sahih supaya lafaz semakin tepat.
Kesimpulan
Selawat tarjiah adalah satu bentuk selawat yang mengandungi permohonan agar Nabi Muhammad SAW diberi kedudukan yang tinggi dan terpuji. Amalan ini baik dan berpandukan hadis sahih, tetapi ia perlu difahami dengan betul, bukan sekadar dibaca tanpa kefahaman. Elakkan salah faham seperti menganggapnya wajib pada waktu tertentu atau menetapkan bilangan yang tidak disyariatkan. Dengan mempelajari lafaz yang sahih, memahami maksud, dan mengamalkannya secara sederhana, seseorang dapat menjaga kualiti amalan tanpa terjebak dengan amalan yang tidak berpandukan sumber.
Sebaik-baik amalan ialah yang dilakukan dengan ilmu, bukan sekadar ikut-ikutan.
Prinsip umum dalam menuntut ilmu